SZKOLNICTWO WYŻSZE W HOLANDII

liczba ludności 2001 15 981 472 osoby
PKB, na osobę 24 400 USD
Bezpośrednie wydatki państwa na szkolnictwo wyższe wyniosły w 1997 r., 1,1% PKB
Ministerstwo Edukacji Holandii www.minocw.nl
najstarszą wyższą uczelnią w Holandii jest uniwersytet w Leiden, założony w 1572 r.

 

STRUKTURA SYSTEMU SZKOLNICTWA WYŻSZEGO

Szkolnictwo wyższe Holandii obejmuje szkolnictwo uniwersyteckie i wyższe szkolnictwo zawodowe prowadzone odpowiednio w uniwersytetach i w wyższych szkołach zawodowych (Hoger Beroepsonderwijs, HBO). 13 uniwersytetów i 56 szkół HBO finansowanych przez państwo, a także założony w 1984 r. Uniwersytet Otwarty prowadzący kształcenie na odległość. 58 zatwierdzonych instytucji, podlegających ustawie o szkolnictwie wyższym i badaniach, które nie są finansowane przez państwo.

W roku akademickim 1998/99 w uniwersytetach studiowało 154 700 studentów, w tym na pierwszym roku 29 500, a w HBO w roku akademickim 2000/01 - 310 000 studentów.

Liczba studentów w uniwersytetach nieznacznie spada, rośnie natomiast gwałtownie w HBO. W wyniku integracji liczba HBO zmniejszyła się z prawie 350 do 56 w 1999 r. Szkoły wyższe HBO nie prowadzą badań podstawowych, nie nadają stopni naukowych doktora, ani nie stwarzają możliwości wykonywania pracy doktorskiej.

STUDIA

Uniwersyteckie programy studiów są silnie skoncentrowane na głównej dziedzinie wiedzy, w której nadawany jest stopień akademicki. Nawet na pierwszych latach studiów nie ma przedmiotów, które można by zaklasyfikować do dziedziny nauk wyzwolonych. Takie przedmioty są ujęte w specjalnym typie szkół średnich przygotowujących młodzież do studiów. Nauka w nich trwa 6 lat, czyli rok lub dwa dłużej niż w innych formach edukacji na poziomie średnim. Istnieją dwie dziedziny studiów zaawansowanych podlegających ustawie o szkolnictwie wyższym i badaniach, ale prowadzonych poza uniwersytetami: sztuka i architektura. Studia są częściowo płatne, ale studenci otrzymują zasiłki od państwa, na pokrycie czesnego, oraz inną pomoc materialną.

Studia uniwersyteckie w Holandii prowadzą do egzaminu na stopień akademicki zwany doctoraal, wymagający zgromadzenia 168 punktów kredytowych, co w praktyce odpowiada studiom 4-letnim. Jeden punkt kredytowy odpowiada bowiem 40 godzinom pracy studenta na tydzień składającej się z wykładów, ćwiczeń laboratoryjnych (tam, gdzie istnieją) i niezależnych studiów. W zasadzie, roczne obciążenie obejmuje 42 punkty.

Kształcenie pracowników badawczych i inżynierów konstruktorów odbywa się w szkołach badawczych. Szkoły badawcze są krajowymi i międzynarodowymi ośrodkami doskonałości w poszczególnych dziedzinach wiedzy lub w zakresie wiedzy wielodyscyplinarnej, gwarantującymi wysoki poziom nadzoru, opieki i nauczania. Same odpowiadają za własny budżet i prowadzą regularne oceny jakości.

Poza pojęciem „szkoła badawcza" wprowadzono także pojęcie „szkoła badawcza najwy7szej jakości" (rop research school. Szkoły mające tytuł top research school są uprawnione dc dodatkowego finansowania, ale aby uzyskać taki tytuł, muszą spełnić bardzo ostre kryteria jakości. Szkoły takie są wybierane przez Radę Ogólną Holenderskiej Organizacji Badań

PRACOWNICY AKADEMICCY

profesor, główny wykładowca uniwersytecki, wykładowca uniwersytecki, współpracownik dydaktyczny/badawczy, praktykant badawczy, asystent student,

FORMALNY CZAS PRACY NA UNIWESRYTETACH 36 GODZIN TYG.

FINANSOWANIE

W 1994 r. wprowadzono nowy system finansowania, zmodyfikowany nieco w 1998 r., zgodnie z którym uczelnie otrzymują środki w postaci jednej puli (bez szufladkowania). Zasady alokacji środków są oparte na kryterium odnoszącym się do liczby studentów oraz efektów kształcenia. Większe sumy są przewidziane dla kierunków studiów bardziej kosztownych, jak medycyna, a mniejsze dla kierunków o niższych kosztach, jak np. studia językowe. Wprowadzona w 1998 r. modyfikacja miała na celu zmniejszenie wpływu fluktuacji liczby studentów, nadawanych stopni akademickich i doktorskich oraz wydawanych zaświadczeń inżynierów konstruktorów na wielkość przydzielanych środków. Trwają prace nad dalszym rozwojem zasad finansowania, które koncentrują się na zmniejszeniu wpływu liczby nadawanych stopni akademickich na wielkość środków przydzielonych uczelni i oparciu tych zasad bardziej na liczbie punktów kredytowych uzyskiwanych przez studentów w każdym roku.

Podstawowe kryteria finansowania badań naukowych w uniwersytetach to ich znaczenie społeczne i naukowe oraz jakość. Środki na badania pochodzą z trzech różnych źródeł: pierwszym jest bezpośrednie finansowanie rządowe zawarte w grancie dydaktycznym; drugim Holenderska Organizacja Badań Naukowych (NWO), przydzielająca w imieniu rządu fundusze na konkretne projekty badawcze (pośrednie finansowanie rządowe) oraz Królewska Akademia Sztuk i Nauk (KNAW), która finansuje swoich naukowców pracujących w uniwersytetach; trzecie źródło to środki pochodzące od innych ciał rządowych, instytucji typu non profit, z sektora prywatnego oraz od instytucji zagranicznych. Udział sektora prywatnego w trzecim źródle środków na badania wynosi około 15%.

POMOC MATERIALNA

Studenci mają prawo do otrzymania specjalnego dodatku w wysokości zależnej od dochodów rodziny na pokrycie czesnego oraz innych kosztów, ponadto dodatku niezależnego od stanu majątkowego rodziny, lecz wyłącznie od tego, czy student mieszka w domu z rodziną, czy też nie. Zależnie od dochodów rodziny student może otrzymać grant uzupełniający, który także nie musi być spłacany, a oprócz tego oprocentowaną pożyczkę której przyznanie nie zależy od dochodów rodziny. Niektórzy studenci mogą się kwalifikować do uzyskania dodatku z tytułu bycia pojedynczym rodzicem lub dodatku dla swojego partnera. Dodatki te są wypłacane poza podstawowym gramem i nie zależą od dochodów rodziny.

Wszyscy studenci, którzy otrzymują pomoc finansową, są uprawnieni do biletu na publiczne środki transportu, uprawniającego do nieograniczonej liczby przejazdów na terenie całej Holandii. Studenci mogą wybrać pomiędzy biletem ważnym na przejazdy w czasie dni roboczych tygodnia, lub tylko w czasie weekendów. Bilet na dni robocze upoważnia do nieograniczonego podróżowania w czasie dni roboczych oraz do 40-50% obniżki ceny biletu w czasie weekendów, podczas gdy bilet weekendowy upoważnia do bezpłatnych przejazdów w czasie weekendów i tańszego podróżowania w pozostałe dni tygodnia.

Studenci, którzy osiągną wiek 27 lat, nie tracą praw do pomocy finansowej, o ile nieprzerwanie kontynuują studia na tym samym kierunku.

Od roku akademickiego 1996/97 istnieją dwa rodzaje czesnego: czesne ustawowe oraz czesne ustalone przez wyższą uczelnię. Studenci, którzy mają prawo do pomocy finansowej w okresie przekraczającym 12 miesięcy, opłacają wyłącznie czesne ustawowe. Roczne czesne w uniwersytetach na studiach stacjonarnych systematycznie rośnie z roku na rok i w roku akademickim 1997/98 wynosiło 2575 guldenów (1159 euro), 1998/99 - 2750 guldenów (1238 euro), a w 2001 r. - 3000 guldenów (1350 euro). Roczne czesne w wyższych szkołach zawodowych HBO w roku akademickim 2000/01 wynosiło 2874 guldeny (1293 euro). Wartości podane w euro zostały obliczone z zastosowaniem przelicznika z 18 listopada 2001 r.: jeden gulden = 0,45 euro.

 

Siatka płac brutto nauczycieli akademickich w uniwersytetach oraz udział procentowy poszczególnych kategorii nauczycieli akademickich przyporządkowanych szczeblom w „drabinie" płac

Szczebel w „drabinie" płac

 Zakres płac

Profesor

Główny wykładowca

 Wykładowca

Współpracownik badawczy/dydaktyczny

 Praktykant badawczy

10

1811 - 2871

-

-

0,1 %

3,4%

100%

10 - 12

1811 - 3825

-

0,2%

87,1 %

90,2%

-

13 - 14

3400 - 4569

-

98,4%

12,3%

5,6%

-

15 -16

3880 - 5528

52%

1,4%

0,1 %

0,5%

-

17 +

4569 - 6688

47%

-

-

0,1%

-

różne

 

0,7%

-

0,3%

0,1%

-

razem

 

100%

2445

100%

2628

100%

5883

100%

5551

100%

4004

 

Siatka płac brutto nauczycieli akademickich w uniwersytetach oraz udział procentowy poszczególnych kategorii nauczycieli akademickich przyporządkowanych szczeblom w „drabinie" płac

Szczebel w „drabinie" płac

 Zakres płac

 Profesor

Główny wykładowca

 Wykładowca

Współpracownik badawczy/dydaktyczny

Praktykant badawczy

10

1811 - 2871

-

-

0,1 %

3,4%

100%

10 - 12

1811 - 3825

-

0,2%

87,1 %

90,2%

-

13 - 14

3400 - 4569

-

98,4%

12,3%

5,6%

-

15 -16

3880 - 5528

52%

1,4%

0,1 %

0,5%

-

17 +

4569 - 6688

47%

-

-

0,1 %

-

różne

 

0,7%

-

0,3%

0,1%

-

razem

 

100%

2445

100%

2628

100%

5883

100%

5551

100%

4004